▼

വയറിളക്കൽ

വയറിളക്കാൻ

"घृतं तिल्वकसिद्धं वा सातलासिद्धमेव वा॥१०
पयसैरण्डतैलं वा पिबेद्दोषहरं शिवम्।"
( अ हृ चिकित्सितस्थानम् )

तिल्वकसिद्धं घृतं वा सातलासिद्धं एव वा
पयसा एरण्डतैलं वा पिबेत् दोषहरं शिवम् ।

" ഘൃതം തില്വകസിദ്ധം വാ 
സാതലാസിദ്ധമേവ വാ
പയസൈരണ്ഡതൈലം വാ
പിബേദ്ദോഷഹരം ശിവം."

വയറിളക്കുവാൻ തില്വകം ഘൃതമോ
ചർമ്മലന്ത ചേർത്തു കാച്ചിയ നെയ്യോ
പാലിൽ ആവണക്കെണ്ണ ചേർത്തോ
സേവിക്കണം. ഇവ സേവിച്ചാൽ വാത
രോഗിക്ക് വയറിളകിപ്പോകും.



" स्निग्धाम्ललवणोष्णाद्यैराहारैर्हि मलश्चितः॥११
स्रोतो रुद्ध्वाऽनिलं रुन्ध्यात्तस्मात्तमनुलोमयेत्।"
( अ हृ वातव्याधिचिकित्सितम् )

हि स्निग्धाम्ललवणोष्णाद्यै: आहारै: मल: चित: 
स्रोतः रुद्ध्व: अनिलं रुन्ध्यात् तस्मात् तं अनुलोमयेत् ।

" സ്നിഗ്ദ്ധാമ്ലലവണോഷ്ണാദ്യൈ:
ആഹാരൈർഹി മലശ്ചിത:
സ്രോതോരുദ്ധ്വാനിലം രുന്ധ്യാത്
തസ്മാത്തമനുലോമയേത് ."

വിരേചന പ്രയോജനത്തെ പറയുന്നു :-
വാതകോപത്തെ ശമിപ്പിക്കുവാനായി
അഥവാ യദൃഛയായി സ്നിഗ്ദ്ധങ്ങളും
അമ്ലലവണരസാത്മകങ്ങളും ഉഷ്ണങ്ങ
ളും അതേവിധം പിത്താദികളെ കോപി
പ്പിക്കുന്ന മറ്റു ഗുണങ്ങളുള്ളവയുമായ
ആഹാര ദ്രവ്യങ്ങളെ ശീലിക്കുക നിമി
ത്തം പിത്താദികളിൽ ഏതെങ്കിലും
വർദ്ധിച്ച് വായുവിന് സഞ്ചരിക്കുവാനു
ള്ള സ്രോതോമാർഗ്ഗങ്ങളെ തടഞ്ഞു 
എന്ന് വരാം.
അതേ വിധം മാർഗ്ഗരോധം ചെയ്ത
ദോഷത്തെ നീക്കം ചെയ്തു വായു
സഞ്ചാരമാർഗ്ഗത്തെ ശുദ്ധി വരുത്തി
വായുവിനെ അനുലോമനമാക്കിത്തീ
ർക്കാനാണ് ശോധന വരുത്തണമെന്ന്
പറഞ്ഞതെന്നും ഗ്രഹിക്കണം.

ഊരുസ്തംഭം എന്ന് പറയുന്നു മറ്റു ചിലർ ഈ രോഗത്തെ ആഢ്യവാതമെന്നും പറയുന്നു


" शीतोष्णद्रवसंशुष्कगुरुस्निग्धैर्निषेवितैः।
जीर्णाजीर्णे तथाऽऽयाससङ्क्षोभस्वप्नजागरैः॥४७
सश्लेष्ममेदःपवनमाममत्यर्थसञ्चितम्।
अभिभूयेतरं दोषमूरु चेत्प्रतिपद्यते॥४८॥
सक्थ्यस्थीनि प्रपूर्यान्तः श्लेष्मणा स्तिमितेन तत्।
तदा स्तभ्नाति तेनोरू स्तब्धौ शीतावचेतनौ॥४९
परकीयाविव गुरू स्यातामतिभृशव्यथौ।
ध्यानाङ्गमर्दस्तैमित्यतन्द्राच्छर्द्यरुचिज्वरैः॥५०
संयुतौ पादसदनकृच्छ्रोद्धरणसुप्तिभिः।
तमूरुस्तम्भमित्याहुराढ्यवातमथापरे॥"५१
( अ हृ वातव्याधिनिदानम् )

जीर्णाजीर्णे शीतोष्णद्रवसंशुष्कगुरुस्निग्धै:
निषेवितै: तथा आयाससङ्क्षोभस्वप्नजागरैः
आमं अत्यर्थसञ्चितम् सश्लेष्ममेदःपवनम्
इतरं दोषं अभिभूय स्तिमितेन श्लेष्मणा 
सक्थ्यस्थीनि अन्तः प्रपूर्य ऊरु प्रतिपद्यते
चेत् तदा तत् स्तभ्नाति तेन ऊरुस्तब्धौ 
शीतौ तनौ परकीयौ इव गुरु अतिभृशव्यथौ
ध्यानाङ्गमर्दस्तैमित्यतन्द्राच्छर्द्यरुचिज्वरैः
पादसदनकृच्छ्रोद्धरणसुप्तिभिः संयुतौ स्यातां
तं ऊरुस्तंभं इति आहुः अथ अपरे आढ्यवातं ।

" ശീതോഷ്ണദ്രവസംശുഷ്ക
ഗുരുസ്നിഗ്ദ്ധൈർനിഷേവിതൈ:
ജീർണ്ണാജീർണ്ണേതഥായാസ
സംക്ഷോഭസ്വപ്നജാഗരൈ:
സശ്ലേഷ്മമേദ: പവനം
ആമമത്യർത്ഥസഞ്ജിതം 
അഭിഭൂയേതരം ദോഷമൂരു 
ചേത് പ്രതിപദ്യതേ
സക്ഥ്യസ്ഥീനി പ്രപൂര്യാന്തഃ 
ശ്ലേഷ്മണാ സ്തിമിതേന തത്
തദാ സ്തഭ്നാതി തേനോരൂ 
സ്തബ്ധൌ ശീതാവചേതനൗ
പരകീയാവിവ ഗുരു സ്യാതാ
മതിഭൃശവ്യഥൌ
ധ്യാനാംഗമർദ്ദസ്തൈമിത്യ
തന്ദ്രാച്ഛർദ്യരുചിജ്വരൈഃ
സംയുതൌപാദസദന
കൃച്ഛ്രോദ്ധരണസുപ്തിഭിഃ
തമൂരുസ്തംഭമിത്യാഹു
രാഢ്യവാതമഥാപരേ."

ഭുക്തമായ അന്നം ദഹിച്ചും ദഹി
ക്കാതെയുമിരിക്കുമ്പോൾ ശീത
മായും ,ഉഷ്ണമായും ,ദ്രവമായും ,
അതിശുഷ്ക്കമായും ,ഗുരുവായും, സ്നിഗ്ദ്ധമായും ഉള്ള ആഹാരങ്ങ
ൾ ഉപയോഗിക്കുന്നത് കൊണ്ടും 
അപ്രകാരം ആയാസംചെയ്ക ,
ശരീരത്തിന് ഇളക്കം തട്ടുക ,ഉറ
ങ്ങുക, ഉറക്കമിളയ്ക്കുക ഇവ
കൊണ്ടും ആമദോഷം ഏറ്റവും 
വർദ്ധിച്ച് കഫം, മേദസ്സ് , വായു 
ഇവയോട് കൂടിച്ചേർന്ന് ശേഷിച്ച 
ദോഷമായ പിത്തത്തെ പരാജയ
പ്പെടുത്തി നിശ്ചലാവസ്ഥയിലായി
ത്തീർന്ന കഫത്തെ കൊണ്ട് കാലി
ലുള്ള അസ്ഥികളെ അന്തർഭാഗത്ത്
പൂരണം ചെയ്ത് രണ്ടു തുടകളേയും ആശ്രയമാക്കി തുടകളെ സ്തംഭിപ്പി
ക്കുന്നു. അതു നിമിത്തം രണ്ടു തുട
കളും സ്തംഭിച്ച് തണുത്ത് ചൈത
ന്യമില്ലാത്തവയായും അന്യന്റേതെന്ന
പോലെ കനമുള്ളതായും അതികഠി
നമായ വേദനയോട് കൂടിയവയായും
വീർപ്പ് , അംഗമർദ്ദം ,നിശ്ചലത , മടി , 
ഛർദ്ദി, അരുചി, ജ്വരം ഇവയോടും കാലുകൾക്ക് തളർച്ച , കാല് ഉയർ
ത്താൻ പ്രയാസം , തരിപ്പ് ഇവയോടും
കൂടിയവയായിത്തീരും. ആ രോഗത്തെ
ഊരുസ്തംഭം എന്ന് പറയുന്നു.മറ്റു ചിലർ ആഢ്യവാതമെന്നും പറയുന്നു.


അർദ്ദിതം അല്ലെങ്കിൽ ഏകായാമം



" शिरसा भारभरणादतिहास्यप्रभाषणात्।
उत्कासवक्त्रक्षवथुखरकार्मुककर्षणात्॥३२
विषमादुपधानाच्च कठिनानां च चर्वणात्।
वायुर्विवृद्धस्तैस्तैश्च वातलैरूर्ध्वमास्थितः॥३३
वक्रीकरोति वक्त्रार्धमुक्तं हसितमीक्षितम्।
ततोऽस्य कम्पते मूर्द्धा वाक्सङ्गः स्तब्धनेत्रता॥३४
दन्तचालः स्वरभ्रंशः श्रुतिहानिः क्षवग्रहः।
गन्धाज्ञानं स्मृतेर्मोहस्त्रासः सुप्तस्य जायते॥३५
निष्ठीवः पार्श्वतो यायादेकस्याक्ष्णो निमीलनम्।
जत्रोरूर्ध्वं रुजा तीव्रा शरीरार्धेऽधरेऽपि वा॥३६
तमाहुरर्दितं केचिदेकायाममथापरे।"
( अ हृ वातव्याधिनिदानम् )

शिरसा भारभरणात् अतिहास्यप्रभाषणात्
उत्कासवक्त्रक्षवथुखरकार्मुककर्षणात्
विषमात् उपधानात् च कठिनानां च 
चर्वणात् च तैः तैः वातलै: च वायु: र्विवृद्ध: 
ऊरध्वं आस्थितः वक्त्रार्धं उक्तं हसितं
ईक्षितम् वक्रीकरोति ततः अस्य: मूर्द्धा 
कम्पते वाक्सङ्गः स्तब्धनेत्रता दन्तचालः
स्वरभ्रंशः श्रुतिहानिः क्षवग्रहः गन्धाज्ञानं
स्मृतेर्मोह:सुप्तस्य त्रासः जायते निष्ठीवः 
पार्श्वत:यायात् एकस्य अक्ष्ण: निमीलनम्
जत्रो: ऊर्ध्वं अधरे शरीरार्धे अपि वा तीव्रा 
रुजा तं केचित् अर्दितं अथ अपरे एकायामं 
आहुः।

"ശിരസാ ഭാരഭരണാത്
അതിഹാസ്യപ്രഭാഷണാത്
ഉത്കാസവക്ത്രക്ഷവഥു
ഖരകാർമ്മുകകർഷണാത്
വിഷമാദുപധാനാച്ച 
കഠിനാനാം ച ചർവണാത്
വായുർവിവൃദ്ധസ്തൈസ്തൈശ്ച
വാതളൈരൂർദ്ധ്വമാസ്ഥിത:
വക്രീകരോതി വക്ത്രാർദ്ധ
മുക്തം ഹസിതമീക്ഷിതം
തതോസ്യ കമ്പതേ മൂർദ്ധാ
വാക്‌സംഗ: സ്തബ്ധനേത്രതാ
ദന്തചാല: സ്വരഭ്രംശ:
ശ്രുതിഹാനി: ക്ഷവഗ്രഹ:
ഗന്ധാജ്ഞാനം സ്മൃതേർ
മോഹസ്ത്രാസ: സുപ്തസ്യ ജായതേ
നിഷ്ഠീവ:പാർശ്വതോ 
യായാദേകസ്യാക്ഷ്ണോ നിമീലനം
ജത്രോരൂർധ്വം രുജാ തീവ്രാ 
ശരീരാർദ്ധേധരേപി വാ
തമാഹുരർദ്ദിതം കേചിത്
ഏകായാമഥാപരേ "

ശിരസ്സിൽ ഭാരം ചുമക്കുന്നതു 
കൊണ്ടും അമിതമായ ചിരി, 
ഉറക്കെയുള്ള സംസാരം , 
ശക്തിയായ ചുമ , വായ് 
കൊണ്ട് തുമ്മലിനെ പുറപ്പെ
ടുവിക്കൽ , ഭാരമുള്ള വില്ല് 
വലിച്ച് കുലയ്ക്കൽ, നിരപ്പി
ല്ലാത്ത തലയിണയുടെ ഉപ
യോഗം ,കട്ടിയുള്ള സാധന
ങ്ങൾ ചവയ്ക്കൽ എന്നിവ 
നിമിത്തവും വാതകോപകര
മായ കാരണങ്ങളാലും വാതം
വർദ്ധിച്ച് ഊർദ്ധ്വാംഗത്തിൽ 
സ്ഥിതി ചെയ്തുകൊണ്ട് മുഖ
ത്തിന്റെ പകുതി ഭാഗത്തെ
യും സംസാരം , ചിരി , നോട്ടം
ഇവയേയും വക്രീകരിക്കുന്നു. 
ആ രോഗിയുടെ ശിരസ്സിന്  
വിറയൽ , വാക്സംഗം, നേത്ര
ങ്ങൾക്ക് സ്തംഭനം, പല്ലിളക്കം,
ഒച്ചയടപ്പ് , ചെവിയടപ്പ് , തുമ്മലി
ന് തടവ് , മണമറിയായ്ക , 
സ്മൃതിഹാനി, ഉറക്കത്തിൽ 
ഞെട്ടൽ ഇവയുണ്ടാകുന്നു. 
നേരെ തുപ്പാൻ പറ്റായ്ക ,
ഒരു കണ്ണ് അടഞ്ഞുകിടക്കുക, 
കഴുത്തിന് മുകൾ ഭാഗത്തോ 
താഴെയോ ശരീരാർദ്ധഭാഗത്തോ
ദുസ്സഹമായ വേദന ഇവയുണ്ടാകും. 
ആ രോഗത്തെ ചിലർ അർദ്ദിതമെ
ന്നും മറ്റു ചിലർ ഏകായാമമെന്നും 
പറയുന്നു.

വീര്യം



"अतश्च विपरीतत्वात्सम्भवन्त्यपि नैव सा।
विवक्ष्यते रसाद्येषु, वीर्यं गुर्वादयो ह्यतः॥"१६
( अ हृ सू द्रव्यादिविज्ञानीयम् )

अत: विपरीतत्वात् च रसाद्येषु सा संभवन्ति
अपि न विवक्ष्यते एव अतः गुर्वादय: हि वीर्यं ।
सम्भवत्यपि

" അതശ്ച വിപരീതത്വാത്
സംഭവന്ത്യപി നൈവ സാ
വിവക്ഷ്യതേ രസാദ്യേഷു, 
വീര്യം ഗുർവാദയോ ഹ്യത:"

ഇതിൽ നിന്നെല്ലാം വിപരീതമായിരി
ക്കയാൽ രസം - ഷഡ്രസം - മുതലാ
യവയിൽ വീര്യസംജ്ഞ ഉള്ളതായിട്ട് 
കാണാമെങ്കിലും അംഗികരിക്കപ്പെടു
ന്നില്ല.ഈ കാരണങ്ങളാൽ ഗുരു
മുതലായഎട്ട് ഗുണങ്ങൾ തന്നെയാണ് 
വീര്യം.



" तत्रोष्णं भ्रमतृड्ग्लानिस्वेददाहाशुपाकिताः॥१८
शमं च वातकफयोः करोति, शिशिरं पुनः।
ह्लादनं जीवनं स्तम्भं प्रसादं रक्तपित्तयोः॥"१९
( अ हृ सू द्रव्यादिविज्ञानीयम् )

तत्र उष्णं भ्रमतृड्ग्लानिस्वेददाहाशुपाकिताः
वातकफयोः शमं च करोति, शिशिरं पुनः
ह्लादनं जीवनं स्तम्भं रक्तपित्तयोःप्रसादं ।

" തത്രോഷ്ണം ഭ്രമതൃഡ്ഗ്ലാനി
സ്വേദദാഹാശുപാകിതാ:
ശമം ച വാതകഫയോ:
കരോതി, ശിശിരം പുന:
ഹ്ലാദനം ജീവനം സ്തംഭം
പ്രസാദം രക്തപിത്തയോ:"

ഉഷ്ണവീര്യം തലകറക്കത്തേയും
തണ്ണീർദ്ദാഹത്തേയും തളർച്ചയേയും, വിയർപ്പിനേയും സന്താപത്തേയും 
പൊടുന്നനേ ഉള്ള പചനത്തേയും
ഉണ്ടാക്കുന്നു. വാത കഫങ്ങളെ 
ശമിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യും. 
ശീതവീര്യം ആഹ്ലാദത്തേയും ഓജോ
വൃദ്ധിയേയും സ്തംഭനത്തേയും രക്തപിത്തങ്ങൾക്ക് പ്രസാദത്തെയും ഉണ്ടാക്കും.

" इति सामान्यतः कर्म द्रव्यादीनां, पुनश्च तत्॥२७
विचित्रप्रत्ययारब्धद्रव्यभेदेन भिद्यते।
स्वादुर्गुरुश्च गोधूमो वातजिद्वातकृद्यवः॥२८॥
उष्णा मत्स्याः पयः शीतं कटुः सिंहो न सूकरः॥
तस्माद्रसोपदेशेन न सर्वं द्रव्यामादिशेत् ।
( अ हृ सू द्रव्यादिविज्ञानीयम् )

इति द्रव्यादीनां सामान्यतः कर्म पुन: च तत्
विचित्रप्रत्ययारब्धद्रव्यभेदेन भिद्यते । स्वादु:
गुरुः च गोधूमः वातजित् , यवः वातकृत् 
मत्स्याः उष्णा: पयः शीतं सिंह: कटुः सूकरः
न ( कटुः) , तस्मात् रसोपदेशेन सर्वं द्रव्यं
न आदिशेत्।

" ഇതി സാമാന്യത: കർമ്മ
ദ്രവ്യാദീനാം, പുനശ്ച തത്
വിചിത്രപ്രത്യയാരബ്ധ
ദ്രവ്യഭേദേന ഭിദ്യതേ 
സ്വാദുർഗുരുശ്ച ഗോധൂമോ വാതജിദ്വാതകൃദ്യവ:
ഉഷ്ണാ മത്സ്യാ: പയ: ശീതം
കടുസ്സിംഹോ ന സൂകര:
തസ്മാദ്രസോപദേശേന
ന സർവ്വം ദ്രവ്യാമാദിശേത് ."

ഇപ്രകാരം ദ്രവ്യരസഗുണവീര്യവിപാക
പ്രഭാവങ്ങളുടെ സാമാന്യേനയുള്ള
കർമ്മം പറയപ്പെട്ടു. നാനാവിധത്തിലു
ള്ള ഉപദാനങ്ങളെ അവലംബിച്ചു കൊ
ണ്ടുണ്ടാകുന്ന ദ്രവ്യങ്ങളുമുള്ളതു നിമി
ത്തം ഗുണകർമ്മങ്ങൾ വ്യത്യാസപ്പെട്ടു കാണുന്നു. മധുരരസവും ഗുരുവുമായി
രിക്കുന്ന ഗോതമ്പ് വാതശമനമായും 
യവം വാതജനകവുമായിരിക്കുന്നു. 
അപ്രകാരം മത്സ്യങ്ങൾ ഉഷ്ണവീര്യ
ങ്ങളായും പാല് ശീതവീര്യമായും 
അതേ വിധത്തിലുള്ള സിംഹം കടു
പാകമായും പന്നി മധുരപാകമായും
ഇരിക്കുന്നു. അതു നിമിത്തം രസ
ത്തെപ്രമാണമാക്കിക്കൊണ്ട് എല്ലാ
ദ്രവ്യത്തേയും അതിന്നവിധത്തിലാ
ണെന്ന് നിശ്ചയിക്കരുത് .

इति अष्टाङ्गहृदयसंहितायां सूत्रस्थाने 
द्रव्यादिविज्ञानीयो नाम नवमोऽध्यायः॥

विद्रधिचिकित्सा - വിദ്രധി ചികിത്സ

विद्रधिचिकित्सा - വിദ്രധി ചികിത്സ 

वरणादिगणक्वाथ -
मपक्वेभ्यन्तरस्थिते ।
ऊषकादि प्रतीवापं
पूर्वाह्ने विद्रधौ पिबेत् ॥
പഴുക്കാതെകണ്ട് ഉള്ളിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന വിദ്രധിയിങ്കൽ വരണാദിഗണകഷായത്തെയും ഊഷകാദിഗണ കല്ക്കത്തെയും സേവിക്കുക.

मुस्ताचन्दनदार्वीत्वक्
भूनिंबोशीरवत्सकै : I
सिद्धं तोयं पिबेत् प्रातः
विद्रधौ वातपित्तजे ॥
മുത്തങ്ങക്കിഴങ്ങ് ചന്ദനം മരമഞ്ഞത്തൊലി പുത്തിരിച്ചുണ്ടവേര് രാമച്ചം കുടകപ്പാലയരി ഇവ കഷായം - വാതപിത്തജമായ വിദ്രധിയിങ്കൽ സേവിക്കുക.

व्याघ्रीवरणतर्क्कारी
शिग्रुविश्वपुनर्न्नवै : I
श्रपयित्वा पिबेत्तोयं
विद्रधावन्तरात्मके ॥
ചെറുവഴുതിനവേര്, നീർമാതളത്തിൻവേര്, തക്കാരിവഴുതിനവേര്, മുരിങ്ങവേരിൻമേൽ തൊലി, ചുക്ക്, തവിഴാമവേര്, ഇവ കഷായം സേവിക്കുക. അന്തർവിദ്രധി ശമിക്കും.


स्तनजे व्रणवत् सर्वं
नत्वेनमुपनाहयेत् ।
സ്തനവിദ്രധിയിങ്കൽ വ്രണചികിത്സകളെല്ലാം ചെയ്യാം. എന്നാൽ ഉപനാഹം നിഷിദ്ധമാകുന്നു.
उपोदकातिलानन्ता
यष्ट्याह्वै : क्षीरपेषितै : ।
अपक्वं स्तनजं लिंपे -
दाकुली मधुकेन च ॥
വശളച്ചീര എള്ള് കൊടുത്തുവ്വവേര് എരട്ടിമധുരം ഇവയൊ പാലിലരച്ചു പുരട്ടുക. അപക്വമായ സ്തനവിദ്രധിയിങ്കൽ ഹിതം.
कुटजत्वक्कषायेण
तत्कल्केन च साधितम् ।
तैलन्तु पुष्कराक्षीणां
कुचकुंभव्रणापहम् ॥
കുടകപ്പാലവേരിന്മേൽ തൊലി ഇതു കഷായവും ഇതുതന്നെ കല്ക്കവുമായി എണ്ണകാച്ചുക. സ്തനവിദ്രധി ശമിക്കും
वरणसैर्यकयुग्मशतावरी
दहनमोरटविल्वविषाणिका : ।
द्विबृहतीद्विकरञ्जजयाद्वयं
बहळपल्लवदर्भरुजाकरा : ॥

वरणादि कफंमेदो
मन्दाग्नित्वं नियच्छति ।
आढ्यवातं शिरश्शूलं
गुन्मञ्चान्त: सविद्रधिम् ॥
നീർമാതളത്തിൻവേർ , കരിങ്കുറിഞ്ഞി വെങ്കുറിഞ്ഞി , ശതാവരി, കൊടുവേലിക്കിഴങ്ങ്, പെരുങ്കുരുമ്പവേര്, കൂവളവേര്, ആട്ടുകൊട്ടപ്പാലവേരിൻമേൽതൊലി, ചെറുവഴുതിനവേർ , വെൾ വഴുതിനവേര്, ഉങ്ങിൻ തൊലി, ആവൽ തൊലി, മുഞ്ഞവേര്, കടുക്കതൊണ്ട് , പുനർ മുരിങ്ങയില, ദർഭവേര്, ചേരിൻകുരു - ഈ വരണാദിഗണം കഫം മേദസ്സ് അഗ്നിമാന്ദ്യം, ഗുന്മം, വിദ്രധി എന്നിവയെ ശമിപ്പിക്കും,

प्रत्यक्ष and अनुमान Pramana

प्रत्यक्ष and अनुमान Pramana application on field observation is essential to get knowledge of Gunas on plant's as well as it's permutations and combinations.
One such example ..पिच्छिल गुण that useful for सन्धानः Karma

Cynarospermum asperrimum   
( Blepharis asperrima )
The broken leaf adherence indicating the pichila Guna predominance ...

पिच्छिल गुण ... Stickiness or adherence
This quality helps to do ..
लेपन (Lepana).. means the property responsible for the action of adhesiveness or smearing of the parts , when structures of body parts ruptured...

पिच्छिलो जीवनो बल्यः सन्धानः श्लेष्मलो गुरुः ।
 (सु.सू. 46/417)
पिच्छिलो गुणः जीवनः प्राणधारणः । सन्धानो भग्नस्य । (डल्हण)

By Dr.Ajayan Sir.