▼

विशाला - Citrullus colocynthis



विशाला - Citrullus colocynthis

"ऐन्द्रीन्द् वारुणी चित्रा गवाक्षी च गवादनी
वारुणी च पराऽप्युक्ता सा विशाला महाफला 
श्वेतपुष्पा मृगाक्षी च मृगैर्वारुर्मृगादनी
गवादनीद्वयं तिक्तं पाके कटु सरं लघु 
वीर्योष्णं कामलापित्तकफप्लीहोदरापहम 
श्वासकासापहं कुष्ठगुल्मग्रन्थिव्रणप्रणुत
प्रमेहमूढगर्भामगण्डामयविषापहम"
( भा प्र )
 
"ऐन्द्री तिक्ता कटुर्लघ्वी कटुपाका विरेचनी 
उष्णवीर्या हरेत् पित्तं कफमेहव्रणकृमीन् 
श्वासकासापचीकुष्ठप्लीहानाहगरोदरम् 
कामलामूढगर्भाश्मग्रन्थिगण्डामयं विषम् "
( कैदेवनिघण्डु )

"इक्ष्वाकुः कटुतुम्बी स्यात्तुम्ब्यलाबूरुभे समे
चित्रा गवाक्षी गोडुम्बा विशालात्विन्द्रवारुणी"

“विशाला कफवातघ्नी मेहकुष्ठहरा सरा ” 
  ( राजवल्लभः)

  विशाला , ऐन्द्री ,चित्रा , चित्रफला,  
 गवाक्षी ,गवादिनी , ऐन्द्रिर्वारु, क्षुद्रफला ,वृषभाक्षी ,वृषादनी 
मृगभक्षा, इन्द्रवारुणी ,चित्रदेवी 
मरुसम्भवा 

Citrullus colocynthis
 Family : Cucurbitacae 

Colocynth ,Bitter cucumber

Malayalam : കാട്ടു വെള്ളരി Kattuvellari 
പേക്കുമ്മട്ടി pekkummatti 
കുറുക്കൻ വെള്ളരി Kurukkan vellari

 Hindi: इन्द्रायन 
Kannada:hara-mekki-kayi  
Tamil: pey-komatti 
Telugu: Chitti-papara 
 Marathi: काडु इन्द्रावनी 

Part used: Fruit, root

*रसपञ्चकं*
रस-तिक्त,कटु; 
गुण- लघु ,रूक्ष, तीक्ष्ण
वीर्य- उष्ण;
विपाक- कटु; 
दोषघ्नता- कफ,पित्त

 Classical categorization

Charaka Samhita:-
Moolini Dravya 
Virechana Dravya 

Sushruta Samhita:-
 Shyamadi Gana, 
 Adhobhagahara

Vagbhata:-
Shyamadi Gana

Uses :-
कामला,पित्त, कफ, प्लीहोदर,
कास,श्वास,कुष्ठ,गुल्म, ग्रंथि ,व्रण,
प्रमेह, मुढ़ गर्भ, आमविकार, 
गंडामय, विष विकार:

Indications :-
Kamala 
Pleeha 
Udara 
Shwasa  
Kasa 
skin diseases
Gulma 
Granthi 
Vrana 
Prameha 
Moodagarbha


Chemical Constituents- 
Fruits and seeds contain glucose and alpha-spinasterol respectively. Pulp contains anti-cancer glycoside alpha-elaterin -2-D-glucopyranoside in addition to alpha- elaterin (cucurbitacin E) and citrullol. Glycosides in fruit composed of elaterin, elatericin B (cucurbitacin 1) and hydroelatericin B (cucurbitacin L). Seed contain fatty acids; seed oil contains triterpene citrullonol. Different parts contain steroidal sapogenins

Formulations:-
Varavisaladi kashayam
( Kalyanaka Kashayam )
Maha Manjishtadi kashayam 
Maha Vishagarbha Tailam
Abhayarishtam
Kalyanaka Ghritam etc.

*वमनगणम्*
मदनमधुकलम्बा निम्ब बिम्बि विशाला 
त्रपुस कुटज मुर्वा देवदालि कृमिघ्नम्
विदुल दहन चित्रा कौशवत्यौ करंज: 
कण लवण वचैला सर्षपाश्च्छर्दनानि
(अ.हृ.सू 15/1)

*विरेचनगणम्*
"निकुम्भकुम्भत्रिफलागवाक्षी स्रुक्शङ्खिनीनीलिनितिल्वकानि
शम्याककम्पिल्लकहेमदुग्धा 
दुग्धं च मूत्रं च विरेचनानि*
(अ.ह्र सू 15/2)

No comments:

Post a Comment

If you have any doubts on about Ayurveda treatments about different diseases, different Panchakarma Procedure, Home Remedy, Alternative Medicine, Traditional medicine,Folk medicine,Medicinal Plants, Special diets, Ayurveda medicine ,Complementary medicine LET ME KNOW