ശ്വയഥുഹര മഹാകഷായം എന്നത് ശ്വയഥു (ശോഫം / oedema) ശമിപ്പിക്കുന്നതിനായി ആയുര്‍വേദത്തിൽ നിർദ്ദേശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന ഒരു പ്രധാന ദശമൂലസങ്കല്പമാണ്.

ശ്വയഥുഹര മഹാകഷായം എന്നത് ശ്വയഥു (ശോഫം / oedema) ശമിപ്പിക്കുന്നതിനായി ആയുര്‍വേദത്തിൽ നിർദ്ദേശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന ഒരു പ്രധാന ദശമൂലസങ്കല്പമാണ്. ചരകസംഹിത സൂത്രസ്ഥാനത്തിൽ ചരകാചാര്യൻ വ്യക്തമാക്കുന്നത് പോലെ, ശരീരത്തിൽ ദോഷദൂഷ്യസംമൂർച്ഛന മൂലം ഉണ്ടാകുന്ന ദ്രവസഞ്ചയമാണ് ശ്വയഥു. വാത–കഫപ്രാധാന്യമുള്ള ഈ അവസ്ഥയിൽ സ്രോതസ്സുകൾ തടസ്സപ്പെടുകയും ദഹനശക്തി മന്ദഗതിയിലാകുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ സാഹചര്യത്തിലാണ് ശ്വയഥുഹര മഹാകഷായത്തിലെ ദ്രവ്യങ്ങൾ നിർണായകമായ പങ്ക് വഹിക്കുന്നത്.

പാടല (പാതിരി), അഗ്നിമന്ഥ (മുഞ്ഞ), ശ്യോനാക (പലകപ്പയ്യാനി), ബില്വ (കൂവളം), കാശ്മര്യ (കുമിഴ്) എന്നിവ ദീപന–പാചനഗുണങ്ങളുള്ളതും ആമദോഷനാശകവുമാണ്. ഇവ ദഹനാഗ്നിയെ ഉത്തേജിപ്പിച്ച് ശരീരത്തിൽ കുടുങ്ങിയ ആമത്തെ ദ്രവീഭവിപ്പിക്കുകയും സ്രോതസ്സുകൾ തുറക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇതുവഴി ശ്വയഥുവിന്റെ അടിസ്ഥാനകാരണമാകുന്ന ദ്രവസഞ്ചയം ക്രമേണ കുറയാൻ തുടങ്ങുന്നു.

കണ്ടകാരിക (കണ്ടകാരിച്ചുണ്ട), ബൃഹതി (ചെറുവഴുതന), ശാലപർണ്ണി (ഓരില), പൃശ്നിപർണ്ണി (മൂവില) എന്നീ ദ്രവ്യങ്ങൾ വാതകഫഹരങ്ങളായതിനാൽ ശോഥത്തോടനുബന്ധിച്ചുള്ള വേദന, ഗുരുത്വം, സ്തംഭം എന്നിവ ശമിപ്പിക്കുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് ദശമൂലഗണത്തിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ശാലപർണ്ണി–പൃശ്നിപർണ്ണി ദ്രവ്യങ്ങൾ ശോഫഹരപ്രഭാവത്തിൽ പ്രസിദ്ധമാണ്. ഗോക്ഷുരകം (ഞെരിഞ്ഞിൽ) മൂത്രവർധകഗുണമുള്ളതിനാൽ ശരീരത്തിലെ അധികദ്രവം മൂത്രമാർഗ്ഗേന പുറത്താക്കുന്നതിലൂടെ ശ്വയഥു കുറയ്ക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു.

ഇങ്ങനെ ഈ പത്ത് ദ്രവ്യങ്ങൾ ചേർന്നതാണ് ‘ദശേമാനി ശ്വയഥുഹരാണി’ എന്ന് ചരകൻ വിശേഷിപ്പിച്ച ശ്വയഥുഹര മഹാകഷായം. ദോഷസമത്വം പുനഃസ്ഥാപിക്കുക, സ്രോതസ്സുകൾ ശുദ്ധീകരിക്കുക, ദ്രവസഞ്ചയം കുറയ്ക്കുക എന്ന മൂന്നു തലങ്ങളിലായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഈ മഹാകഷായം ശ്വയഥു, ശോഫം, ഗുരുത്വം എന്നിവയുള്ള അവസ്ഥകളിൽ ഒരു സമഗ്രമായ ആയുര്‍വേദചികിത്സാസങ്കല്പമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

    ഡോ.പൗസ് പൗലോസ് 

(അസോസിയേറ്റ് പ്രൊഫസർ)