Ayurvedic management of major Gastroenterological disorders, including Hepatitis, Peptic Ulcer Disease, GERD, Diarrhea, and Constipation, with detailed classical references and clinical Ayurvedic correlation.
🟡 1. Hepatitis
(Acute and Chronic Liver Inflammation)
🔹 Ayurvedic Correlation:
| Modern Disease | Ayurvedic Equivalent |
|---|---|
| Hepatitis A/B/C | Kāmala (कामला), Halimaka, Yakṛddoṣa, Pāndu Anubandha |
-
Charaka Cikitsāsthāna 16, 17, Ashtanga Hridaya Cikitsā 13, Suśruta Uttara 44
🔹 Samprapti:
-
Pittaprakopa → Raktadushti → Yakṛd dusti → leads to Kāmala
-
Associated with Rasa-Rakta dhātu dusti, Agni mandya, and Ama
🔹 Chikitsā Sūtra (C.S. Cikitsā 16/40):
“कामलां पुनरत्यर्थं पाण्डुलिङ्गान्वितां हिनुयात् पित्तघ्नैः शीतलैः सन्धानीयैश्च”
– Use of Pittaghna, Shītala, Yakṛd-utttejak drugs
🔹 Treatment:
-
Langhana, Deepana–Pachana
-
Pitta-virechana (Purgation)
-
Yakṛtutttejak Rasāyana
-
Raktapitta-Hara therapy
🔹 Formulations:
-
Phalatrikādi kvātha
-
Ārogyavardhinī vaṭi
-
Sharpunkha churna, Bhringarāja churna
-
Kutaki (Picrorhiza) – proven hepatoprotective
-
Triphala Ghṛta, Avipattikara churna
🟡 2. Peptic Ulcer Disease (PUD)
🔹 Ayurvedic Correlation:
-
Parīṇāma śūla (परिणामशूल) – Ulcer pain after digestion
-
Amlapitta, Annadrava śūla
-
Grahani doṣa if chronic
🔹 Samprapti:
-
Pitta vitiation, hyperacidity, Agni dushti, Srotorodha, Rasa-Rakta-Pitta dhātu kṣaya
🔹 Chikitsā Sūtra (A.H. Cikitsā 9):
“अम्लं विदाहिनं तीक्ष्णं लवणं कटु च त्यजेत्”
– Diet & lifestyle correction + Pittahara treatment
🔹 Treatment:
-
Pittashamana & Agnideepana
-
Raktapitta-Hara + Vranaropana herbs
-
Shīta virechana + ghṛta-based medications
🔹 Formulations:
-
Kamdugha rasa (with Mukta)
-
Sutshekhar rasa
-
Shankha vaṭi, Pravāla pishṭi
-
Drākṣādi kvātha, Yashtimadhu churna
-
Pittapapra ghṛta, Ghṛta siddha Harītakī
🟡 3. Gastroesophageal Reflux Disease (GERD)
🔹 Ayurvedic Correlation:
-
Urdhvaga Amlapitta, Utkledha, Hṛddaha, Chhardi, Pariṇāma Śūla
🔹 Samprapti:
-
Pitta + Kapha vitiation at Annavaha srotas, involving Āmāśaya
-
Reflux of Amla rasa upward causing heartburn
🔹 Chikitsā:
-
Pitta-Kapha Shamaka chikitsā
-
Agnideepana + Shamana + Anulomana
-
Shīta virechana (mild purgation)
🔹 Formulations:
-
Sutshekhar rasa, Kamdugha rasa
-
Avipattikara churna, Yashtimadhu churna
-
Shankha Bhasma, Kapardika Bhasma
-
Pittānulomana taila, Triphala Ghṛta
🔹 Dietary Advice:
-
Avoid hot, spicy, sour, fried food
-
Consume cooling, milk-based food
-
Practice early dinners, avoid lying after meals
🟡 4. Diarrhea (Atisāra)
🔹 Ayurvedic Correlation:
-
Atisāra (अतिसारः) – Diarrhea
-
Defined in Charaka Cikitsā 19, A.H. Cikitsā 9
🔹 Types (C.S. Cikitsā 19):
-
Vātaja, Pittaja, Kaphaja, Sannipātaja, Āmajanya, Raktatisāra
🔹 Samprapti:
-
Vitiated doṣas (esp. Vāta-Pitta) in Pakwāśaya leading to loose motions
-
Associated with Āma, Agnimandya, dehydration
🔹 Treatment:
-
Deepana–Pachana, Grahi therapy
-
If ama present: use Ama pachana
-
If severe: Use Stambhaka drugs
🔹 Formulations:
-
Mustakādi churna, Bilvādi churna
-
Kutaja ghana vaṭi, Dadimashtaka churna
-
Nagaramustādi kvātha, Shankha vaṭi
-
Lajjalu churna, Isabgol husk for chronic diarrhea
🟡 5. Constipation (Vibandha)
🔹 Ayurvedic Correlation:
-
Vibandha, Anaha, Apānavāta dushti
-
Described under Vāta Roga, Koshthashuddhi problems
🔹 Samprapti:
-
Vāta prakopa, Ruksha, śīta ahāra, low fiber, suppressed urges → Apānavāta dushti → hard stools
🔹 Treatment:
-
Snehana (internal oleation)
-
Anulomana – regulating Apānavāta
-
Basti karma (if chronic)
🔹 Formulations:
-
Triphala churna (at bedtime with warm water or ghṛta)
-
Eranda taila (Castor oil)
-
Gandharvahastādi kvātha
-
Avipattikara churna (Pitta-vibandha)
-
Abhayārishta, Harītakī avaleha
📘 Classical References Summary
| Disease | Ayurvedic Equivalent | Classical Source |
|---|---|---|
| Hepatitis | Kāmala, Halimaka | C.S. Cikitsā 16–17 |
| Peptic Ulcer | Amlapitta, Pariṇāma śūla | A.H. Cikitsā 9 |
| GERD | Urdhvaga Amlapitta | C.S. Cikitsā 15, A.H. 9 |
| Diarrhea | Atisāra | C.S. Cikitsā 19 |
| Constipation | Vibandha | C.S. Sūtra 15, A.H. 8 |
🔬 Modern Research Notes:
-
Kutaja – Anti-diarrheal, anti-amoebic
-
Yashtimadhu – Mucosal healing in ulcers
-
Triphala – Effective as mild laxative
-
Kutki, Bhringaraj, Kalmegh – Hepatoprotective
-
GERD and Amlapitta show 70% improvement in clinical trials using Avipattikara and Sutshekhar