आरण्यजीरकं चोष्णं तुवरं कटुकं मतम्
स्तम्भवातहरं चैव व्रणं चैव विनाशयेत्।
( नि.र )
बृहत्पाली क्षुद्रपत्रोऽरण्यजीरः कणा तथा।
वनजीरः कटुः शीतो व्रणहा पञ्चनामकः।
( रा.नि )
आरण्यजीरकं तिक्तं तीक्ष्णोष्णं कटुकं लघु
कषायं श्वासकासघ्नं हिक्काज्वरविनाशनम्।
कुष्ठकण्डूश्वित्रशोफवातश्लेष्मापहं परम् ।
मूत्रलम् दीपनं नेत्र्यं गुल्मशूलकृमिप्रणुत्।
वन्यजीरः कटुः शीतो व्रणहा जन्तुनाशकः।
( ध. नि )
पर्य्यायः :-
वनजीरः , आरण्यजीरः , बृहत्पाली , कणा , सूक्ष्मपत्रः ।
Centratherum anthelminticum
Family: ASTERACEAE
Purple fleabane.
Malayalam:
കാട്ടു ജീരകം Kattu jeerakam
Hindi: जंगली जीरा
Kannada: Kaadu jeerage
Tamil: Kaattu chirakam
Telugu: Adavijilakaroa
Parts Used :Seed
रस पञ्चक:
रसः कटु , तिक्त ।
गुण: लघु , तीक्ष्ण ।
वीर्य: उष्ण ।
विपाक: कटु ।
कर्म: वातकफशमन ।
गुणा :-
वातहरं , व्रणहरं ,श्वासघ्नम् ,कासघ्नं ,हिक्काहरा,
ज्वरविनाशनम् , कुष्ठहरं , कण्डूघ्न , श्वित्रहरं
शोफघ्न , श्लेष्मापहं , मूत्रलम् , दीपनं , नेत्र्यं ,
गुल्महरं , शूलहरं , कृमिघ्नम् ।
Aranya jeeraka is a small herb, 2 to 5 feet in height, growing in the Himalayan range and plains of India. The flowers of the plant are purplish and the fruits emit a strong odor.
The seed contains mainly Delta-7-avenasterol, vernasterol and demanolide. The leaves and stem contains centratherin and germacranolide. Absicic acid has been isolated from the leaves of the plant.
