"बीजगर्भः प्रतीकश्च कुष्ठहा कासभञ्जनः
पटोलं पाचनं हृद्यं वृष्यं लघ्वग्निदीपनम्
स्निग्धोष्णं हन्ति कासास्रज्वरदोषत्रयक्रिमीन्
पटोलस्य भवेन्मूलं विरेचनकरं सुखात्
नालं श्लेष्महरं पत्रं पित्तहारी फलं पुनः
दोषत्रयहरं प्रोक्तं तद्वतिक्ता पटोलिका "
( भा प्र )
"पटोलः कटुतिक्तोष्णो रक्तपित्तबलासजित्
कफकण्डूतिकुष्ठासृग्ज्वरदाहार्तिनाशनः "
( रा नि )
“पटोलपत्रं पित्तघ्नं दीपनं पाचनं लघु
स्निग्धं वृष्यं तथोष्णञ्च ज्वरकासकृमिप्रणुत्
पटोलं कफपित्तासृग्ज्वरकुष्ठव्रणापहम् विसर्पनयनव्याधित्रिदोषगरनाशिनौ
पटोलफलकञ्चेति किञ्चिद्गुणान्तरावुभौ"
(राजवल्लभः)
पटोल: , तिक्तकः ,कटुफलः , कटुकः ,बीजगर्भः , कासभञ्जनः ,कर्कशच्छदः .
गुणाः-
कटुत्वम् । तिक्तत्वम् । उष्णत्वम् ।
सारकत्वम् ।
पित्तवलाशकफकण्डूतिकुष्ठासृग्ज्वर
दाहार्त्तिनाशित्वञ्च ।
पाचनत्वम् । हृद्यत्वम् । वृष्यत्वम् ।
लघुत्वम् । अग्निदीपनत्वम् । स्निग्धत्वम् ।
कासदोषत्रय- क्रिमिनाशित्वञ्च ।
Trichosanthes dioica
Trichosanthes cucumerina
Family: Cucurbitaceae
Bitter snake gourd
Malayalam : കാട്ടു പടോലം Kattu padolam
കയ്പൻ പടവലം Kaipan padavalam
Hindi: कड़वा परवर
Tamil: கட்டுப்பேய்ப்புதல் Kattuppeypputal
Kannada :ಕಾಕಿಮಂಡಲಿ Kakimandali
Telugu: కాకిదొండ Kakidonda
Parts used: Leaves, fruit and root.
Medicinal qualities:-
Rasa : Tikta , Katu
Guna : Laghu , Rooksha
Veerya : Ushna
Vipaka : Katu
Classical categorization
Charaka Samhita :–
Truptighna
Trishna Nigrahana
Sushruta and Vagbhata: -
Patoladi and Aragvadhadi group of herbs.
uses:-
Varnya
Avatala (अवातला )
Vrushya
Rochana
Deepana
Useful in:-
itching sensation
skin diseases
Jvara
burning sensation
cough, cold
purifies blood
Root is Sukha virechaka
Leaves balance Pitta.
Fruit is Tridosha balancing.
Ayurveda medicines with Patola:-
Patolakaturohinyadi Kashayam
Patolamooladi Kashayam
Patoladi Ghritam etc.
