Chikitsa Sūtra for Kayachikitsa Diseases
|
Disease (Roga) |
Chikitsa Sutra (Therapeutic Principle) |
|
Jwara (Fever) |
Langhana – Pachana – Tikta-Katu Dravya – Mridu Virechana |
|
Raktapitta (Bleeding Disorders) |
Sheetala – Raktaprasadaka – Tikta-Kashaya Dravya – Raktamokshana |
|
Kushta (Skin Diseases) |
Shodhana (Vamana, Virechana) – Rasayana – Tikta-Kashaya Pradhana |
|
Prameha (Diabetes & Urinary Disorders) |
Avarana Hara – Medohara – Tikta-Katu Dravyas – Vasti – Rasayana |
|
Atisara (Diarrhea) |
Deepana – Pachana – Sangrahani Dravyas – Mridu Virechana |
|
Grahani (IBS/Malabsorption) |
Deepana – Pachana – Sangrahani – Vatahara – Rasayana |
|
Arsha (Piles) |
Sneha – Sweda – Bhedana – Kshara – Agni karma – Rakta shodhana |
|
Kamala (Jaundice) |
Pittahara – Rakta-Prasadaka – Virechana – Tikta-Dravyas |
|
Pandu (Anemia) |
Pittahara – Pandughna – Rakta vardhaka – Rasayana |
|
Udara Roga (Ascites) |
Anulomana – Lekhana – Basti – Niruha-Aasthapana – Virechana |
|
Shwasa (Dyspnea/Asthma) |
Vatanulomana – Ushna – Vatahara – Mridu Swedana – Rasayana |
|
Kasa (Cough) |
Vatakaphahara – Kasahara – Ushna – Lekhana – Rasayana |
|
Hikka (Hiccup) |
Vatahara – Mridu Sweda – Pratiloma Gati Nirodhaka |
|
Chhardi (Vomiting) |
Deepana – Pachana – Sheetala – Vamana if needed – Stambhana |
|
Trishna (Excessive Thirst) |
Sheetala – Trishna nigrahana – Mridu virechana – Rasayana |
|
Mada, Murchha, Sanyasa (Delirium, Fainting, Coma) |
Brimhana – Medhya Rasayana – Samshamana – Panchakarma if stable |
|
Apasmara (Epilepsy) |
Ojovardhaka – Medhya – Mridu Samshamana – Rasayana |
|
Unmada (Psychosis) |
Medhya – Daivavyapasraya Chikitsa – Samshamana – Sattvavajaya |
|
Atatvabhinivesha (Delusion) |
Sattvavajaya – Daivavyapasraya – Medhya Dravyas |
|
Vishuchika (Cholera) |
Langhana – Pachana – Deepana – Vyavayi Ushna Dravyas |
|
Plīhāroga (Splenic Disorders) |
Deepana – Pachana – Lekhana – Niruha Basti |
|
Shoola (Colic) |
Vatahara – Sneha – Sweda – Deepana – Vasti |
|
Udavarta (Reverse peristalsis) |
Vatanulomana – Deepana – Vasti – Sneha |
|
Gulma (Abdominal Lump) |
Deepana – Pachana – Vatahara – Vamana/Virechana |
|
Krimi (Helminthiasis) |
Krimighna – Shodhana – Tikta-Katu Dravya – Deepana – Pachana |
|
Visha (Poisoning) |
Vishanashaka – Vamana – Virechana – Agadatantra Yogas |
|
Jwara in Children (Bāla Jwara) |
Bala Vardhana – Jwara Nigrahana – Deepana – Brimhana |
|
Rajayakshma (Tuberculosis) |
Rasayana – Ojo Vardhaka – Brimhana – Shodhana if indicated |
|
Ardita (Facial palsy) |
Vatahara – Nasya – Sneha – Sweda – Brimhana |
|
Pakshaghata (Hemiplegia) |
Vatahara – Shodhana – Sneha – Basti – Brimhana |
|
Sandhivata (Osteoarthritis) |
Snehana – Swedana – Vatahara – Basti – Rasayana |
|
Amavata (Rheumatoid Arthritis) |
Shodhana – Deepana – Tikta-Katu Dravyas – Basti |
|
Gridhrasi (Sciatica) |
Vatahara – Snehana – Swedana – Siravyadha – Rasayana |
|
Vatarakta (Gout) |
Vatahara – Rakta shodhana – Sneha – Tikta-Rasa |
|
Mutrakrichra (Dysuria) |
Mutrala – Deepana – Basti – Sneha – Vatahara |
|
Mutraghata (Urinary obstruction) |
Vatanulomana – Basti – Deepana – Mutrala |
|
Ashmari (Urinary Calculi) |
Bhedana – Shodhana – Tikta-Katu – Vasti – Mutrala |
|
Mootrashmari with diabetes |
Rasayana – Mutrala – Shilajit Yoga – Vatahara |
|
Shukradosha (Semen Disorders) |
Shukravardhaka – Brimhana – Medhya – Rasayana |
|
Nashtartava (Amenorrhea) |
Artavajanana – Vatahara – Brimhana – Rasayana |
|
Yonivyapad (Gynecological Disorders) |
Yonishodhana – Yonipichu – Vatahara – Rasayana |