"कपिकच्छूरात्मगुप्ता वृष्या प्रोक्ता च मर्कटी
अजडा कण्डुरा व्यङ्गा दुःस्पर्शा प्रावृषायणी
लाङ्गली शूकशिम्बी च सैव प्रोक्ता महर्षिभिः
कपिकच्छूर्भृशं वृष्या मधुरा बृंहणी गुरुः
तिक्ता वातहरी बल्या कफपित्तास्रनाशिनी
तद्बीजं वातशमनं स्मृतं वाजीकरं परम "
( भा प्र )
“माषैः समानं फलमात्मगुप्तं” ।
( सुश्रुतः)
गुणाः :-
स्वादुरसत्वम् ।
शुक्रवृद्धिकारित्वम् ।
वातक्षयपित्तास्रविकृतव्रण-
नाशित्वम् ।
शीतत्वञ्च ।
तस्या वीजगुणौ ।
वातशमनत्वम् ।
परमवाजीकरत्वम् ।
( रा नि )
कपिकछु , आत्मगुप्ता, मर्कटी ,
अजडा , कण्डुरा ,व्यङ्गा दुःस्पर्शा ,
प्रावृषायणी , ऋष्यप्रोक्ता,शूकशिम्बि ।
Mucuna prurita
Family- leguminosae
cowage
cowitch
itchy bean
velvet bean
Malayalam: നായ്ക്കുരണ naikkurana
Hindi : कवांच ,कपिकछु
Kannada: ನಸುಗುನ್ನಿ nasugunni
Tamil: பூனைக்காலி punaikkali
Telugu: దూలగొండి dulagondi
रसादि गुणा: :-
रस- मधुर ,तिक्त
गुण- गुरु
वीर्य- शीत
विपाक- मधुर
प्रभाव- वृष्य
Classical categorization
चरक संहिता:–
बल्या
मधुरस्कन्ध
सुश्रुत संहिता:-
विदारी गन्धादि द्रव्य गण
वात संशमन
Benefits:-
Vrushya
Bruhmani
Guru (heavy to digest)
Useful in neurological disorders
useful in bleeding diseases
Balya
Bahumala
Vataghni
Dushtavrananashini
Seed is especially natural aphrodisiac
and balances Vata.
Ayurveda medicines with
Mucuna pruriens as ingredient:-
Amritaprasha Ghritam
Mashatmaguptadi kashayam
Vidaryadi kashayam
Vidaryadi Ghritam
Vidaryadi leham
Vidaryadi asavam etc.
