ആയുർവേദത്തിൽ മനോരോഗ ചികിത്സ

ജീവിതത്തിന്റെ പ്രാചീന ശാസ്ത്രമായ ആയുർവേദം, മനുഷ്യന്റെ ആരോഗ്യത്തെക്കുറിച്ച് വളരെ സമഗ്രമായ ഒരു കാഴ്ചപ്പാടാണ് നൽകുന്നത്. ഇത് അസ്തിത്വത്തിന്റെ ശാരീരികവും മാനസികവും ആത്മീയവുമായ തലങ്ങളെ പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. ആയുർവേദ ഗ്രന്ഥങ്ങൾ പ്രകാരം, ആരോഗ്യം എന്നത് കേവലം ശാരീരിക രോഗങ്ങളുടെ അഭാവമല്ല, മറിച്ച് ശരീരത്തിന്റെയും മനസ്സിന്റെയും സന്തുലിതാവസ്ഥയാണ്. ആചാര്യ ശുശ്രുതൻ ആരോഗ്യമുള്ള വ്യക്തിയെ (സ്വസ്ഥൻ) നിർവചിക്കുന്നത് ദോഷങ്ങൾ (വാതം, പിത്തം, കഫം), അഗ്നി, ധാതുക്കൾ, മലങ്ങൾ എന്നിവ സന്തുലിതാവസ്ഥയിലാവുകയും, ആത്മാവും ഇന്ദ്രിയങ്ങളും മനസ്സും പ്രസന്നമായിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരാളായാണ്. ഈ നിർവചനം മാനസികാരോഗ്യത്തിന് ആയുർവേദം നൽകുന്ന പരമമായ പ്രാധാന്യത്തെ എടുത്തുകാണിക്കുന്നു. 

ഭൗതിക ശരീരത്തിനും ചൈതന്യവത്തായ ആത്മാവിനും ഇടയിലുള്ള അതിലോലമായ പാലമായാണ് മനസ്സ് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്. വാതം, പിത്തം, കഫം എന്നീ ത്രിദോഷങ്ങളാൽ നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്ന ഭൗതിക ശരീരത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, മനസ്സിനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നത് സത്വം (ശുദ്ധി, വ്യക്തത, ഐക്യം), രജസ്സ് (ചലനാത്മകത, അഭിനിവേശം), തമസ്സ് (അലസത, അന്ധകാരം, അജ്ഞത) എന്നീ മൂന്ന് ഗുണങ്ങളാണ്. ഇതിൽ സത്വം മനസ്സിന്റെ സ്വാഭാവികവും ശുദ്ധവുമായ അവസ്ഥയാണ്, അതേസമയം രജസ്സും തമസ്സും മാനസിക ദോഷങ്ങളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. രജസ്സും തമസ്സും വർദ്ധിക്കുകയും സത്വത്തെ മറികടക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ, അവ മനുഷ്യന്റെ കാഴ്ചപ്പാടുകളെ മങ്ങൽ ഏൽപ്പിക്കുകയും മാനസിക അസ്വസ്ഥതകളിലേക്ക് നയിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

 

മാനസിക രോഗങ്ങളുടെ ഉത്ഭവം ശാരീരികവും മാനസികവുമായ ദോഷങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള സങ്കീർണ്ണമായ പരസ്പര ബന്ധത്തിൽ ആഴത്തിൽ വേരൂന്നിയതാണ്. മനസ്സിന്റെ ദൂഷ്യത്തിന് പ്രധാനപ്പെട്ട ചില കാരണങ്ങളെ ആയുർവേദം ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു. ഇവയിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ടത് 'പ്രജ്ഞാപരാധം' ആണ്. അറിവില്ലായ്മ കൊണ്ടോ ആത്മനിയന്ത്രണമില്ലായ്മ കൊണ്ടോ, ദോഷകരമാണെന്ന് അറിഞ്ഞുകൊണ്ട് തന്നെ ഒരാൾ ചെയ്യുന്ന തെറ്റായ പ്രവൃത്തികളാണിത്. പ്രകൃതിദത്തമായ ശാരീരിക വേഗങ്ങളെ തടഞ്ഞു നിർത്തുക, വിട്ടുമാറാത്ത കോപം, അത്യാഗ്രഹം, അമിതമായ അടുപ്പം, അസൂയ തുടങ്ങിയ തീവ്രമായ വൈകാരിക അവസ്ഥകളിൽ മുഴുകുക, അനാരോഗ്യകരമായ ഭക്ഷണരീതികളും ജീവിതശൈലിയും പിന്തുടരുക എന്നിവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. മറ്റൊരു പ്രധാന കാരണം 'അസാത്മ്യേന്ദ്രിയാർത്ഥ സംയോഗം' ആണ്. 

ഇത് ഇന്ദ്രിയങ്ങളും അവയുടെ വിഷയങ്ങളും തമ്മിലുള്ള അനുചിതമായതോ അമിതമായതോ കുറഞ്ഞതോ ആയ സമ്പർക്കത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. നിരന്തരമായ സമ്മർദ്ദങ്ങൾ, വിഷലിപ്തമായ ബന്ധങ്ങൾ, അമിതമായ ചിന്തകൾ എന്നിവ നാഡീവ്യവസ്ഥയെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന വാതദോഷത്തിന്റെ താളം തെറ്റിക്കുന്നു. ഇത്തരം കാരണങ്ങളാൽ വാതം വർദ്ധിക്കുമ്പോൾ, അത് രജസ്സിന്റെയും തമസ്സിന്റെയും മാനസിക മാലിന്യങ്ങളെ മനോവഹ സ്രോതസ്സുകളിലേക്ക് (ചിന്തകളുടെയും ബോധത്തിന്റെയും നാളികൾ) എത്തിക്കുകയും വിപുലമായ മാനസിക അസ്വസ്ഥതകൾ സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

മാനസിക രോഗങ്ങളെ അവയുടെ ലക്ഷണങ്ങളുടെയും ഉൾപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന ദോഷങ്ങളുടെയും അടിസ്ഥാനത്തിൽ ആയുർവേദ സാഹിത്യം വളരെ കൃത്യമായി തരംതിരിക്കുന്നുണ്ട്. ബുദ്ധി, ഓർമ്മ, ചിന്താശേഷി എന്നിവയിലെ ഗുരുതരമായ തകരാറുകൾ പ്രകടമാക്കുന്ന സൈക്കോസിസ് അല്ലെങ്കിൽ സ്കീസോഫ്രീനിയ പോലെയുള്ള കഠിനമായ മാനസികാവസ്ഥകളെ വിവരിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന സാങ്കേതിക പദമാണ് 'ഉന്മാദം'. ആഴത്തിലുള്ള മാനസികവും നാഡീപരവുമായ അസന്തുലിതാവസ്ഥകൾ മൂലമുണ്ടാകുന്ന ഓർമ്മക്കുറവും ശാരീരിക അപസ്മാരവും പ്രകടമാകുന്ന മറ്റൊരു രോഗമാണ് 'അപസ്മാരം'. ആധുനിക കാലഘട്ടത്തിൽ, ചിത്തോദ്വേഗം (ഉത്കണ്ഠ), വിഷാദം തുടങ്ങിയവ വളരെ കൂടുതലായി കാണപ്പെടുന്നു. 

ചിത്തോദ്വേഗം പ്രധാനമായും വാതം വർദ്ധിക്കുന്ന അവസ്ഥയാണ്, ഇത് അമിതമായ ഭയം, അസ്വസ്ഥത, വേഗത്തിലുള്ള ചിന്തകൾ എന്നിവയാൽ പ്രകടമാകുന്നു. എന്നാൽ വിഷാദത്തിൽ പലപ്പോഴും കഫത്തിന്റെയും തമസ്സിന്റെയും വർദ്ധനവ് ഉൾപ്പെടുന്നു, ഇത് കടുത്ത ക്ഷീണം, അഗാധമായ സങ്കടം, ഉത്സാഹക്കുറവ് എന്നിവയിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. ഫലപ്രദവും വ്യക്തിഗതവുമായ ചികിത്സാ പദ്ധതി തയ്യാറാക്കുന്നതിന് ഓരോ രോഗത്തിലുമുള്ള ദോഷങ്ങളുടെ ആധിപത്യം മനസ്സിലാക്കേണ്ടത് അത്യാവശ്യമാണ്.

മാനസിക രോഗങ്ങളുടെ ആയുർവേദ ചികിത്സ വളരെ ചിട്ടപ്പെടുത്തിയ ഒന്നാണ്. ദൈവവ്യാപാശ്രയ ചികിത്സ, യുക്തിവ്യാപാശ്രയ ചികിത്സ, സത്വാവജയ ചികിത്സ എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് പ്രധാന വിഭാഗങ്ങളായാണ് ഇതിനെ തിരിച്ചിരിക്കുന്നത്. മന്ത്രങ്ങൾ ജപിക്കുക, പ്രത്യേക രത്നങ്ങൾ ധരിക്കുക, ആചാരങ്ങൾ അനുഷ്ഠിക്കുക, ജീവകാരുണ്യ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ ഏർപ്പെടുക തുടങ്ങിയവ ദൈവവ്യാപാശ്രയ ചികിത്സയിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഇവ രോഗിയിൽ പോസിറ്റീവായ ഊർജ്ജം വളർത്താനും മാനസികമായ പ്രതീക്ഷ നൽകാനും സഹായിക്കുന്നു. യുക്തിവ്യാപാശ്രയ ചികിത്സ എന്നത് യുക്തിസഹമായ ചികിത്സാരീതിയാണ്, അതിൽ ഭക്ഷണക്രമം, ജീവിതശൈലിയിലെ മാറ്റങ്ങൾ, ഔഷധ പ്രയോഗങ്ങൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഇവിടെ, ബുദ്ധിക്കും ഓർമ്മയ്ക്കും ഉത്തേജനം നൽകുന്ന 'മേധ്യ രസായനങ്ങളുടെ' പങ്ക് വളരെ വലുതാണ്. 

ബ്രാഹ്മി, ശംഖുപുഷ്പി, അശ്വഗന്ധ, ജടാമാഞ്ചി, വയമ്പ് തുടങ്ങിയ ഔഷധങ്ങൾ ഇതിനായി വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കുന്നു. ആധുനിക സൈക്കോട്രോപിക് മരുന്നുകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പാർശ്വഫലങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കാതെ തന്നെ നാഡീകോശങ്ങളെ പോഷിപ്പിക്കാനും, ഓർമ്മശക്തി വർദ്ധിപ്പിക്കാനും, സത്വഗുണത്തെ തിരികെ കൊണ്ടുവരാനും ഈ ഔഷധങ്ങൾക്ക് സവിശേഷമായ കഴിവുണ്ട്.

ഉള്ളിൽ കഴിക്കുന്ന മരുന്നുകൾക്കൊപ്പം, ശരീരത്തെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്ന പഞ്ചകർമ്മ ചികിത്സകൾക്കും ആയുർവേദം വലിയ പ്രാധാന്യം നൽകുന്നു. മാനസിക രോഗങ്ങൾക്ക്, പ്രത്യേക ബാഹ്യ ചികിത്സകളായ 'ശിരോ ധാര' (ചെറുചൂടുള്ള ഔഷധ തൈലങ്ങളോ കഷായങ്ങളോ നെറ്റിയുടെ മധ്യഭാഗത്ത് തുടർച്ചയായി താളത്തിൽ ധാര കോരുന്ന പ്രക്രിയ) വളരെ ഫലപ്രദമാണ്. 

ശിരോ ധാര വർദ്ധിച്ച വാത ദോഷത്തെ ശമിപ്പിക്കുകയും, കേന്ദ്ര നാഡീവ്യൂഹത്തെ പൂർണ്ണമായും ശാന്തമാക്കുകയും, തലച്ചോറിന് സുഖം പ്രാപിക്കാൻ അനുവദിക്കുന്ന ആഴത്തിലുള്ള ധ്യാനാത്മക വിശ്രമം നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു. അതുപോലെ, 'നസ്യം' (മൂക്കിലൂടെ ഔഷധ എണ്ണകൾ ഒഴിക്കുന്ന പ്രക്രിയ) വളരെ ഫലപ്രദമായി നിർദ്ദേശിക്കപ്പെടുന്നു. കാരണം ആയുർവേദ ശരീരശാസ്ത്രം മൂക്കിനെ തലച്ചോറിലേക്കും ബോധത്തിലേക്കുമുള്ള നേരിട്ടുള്ള പ്രവേശന കവാടമായാണ് കണക്കാക്കുന്നത്. കൂടാതെ, വാതത്തിന്റെ പ്രധാന സ്ഥാനമായ വൻകുടലിൽ നിന്ന് വർദ്ധിച്ച വാതത്തെ വേരോടെ പിഴുതെറിയാൻ മരുന്നുകൾ ഉപയോഗിച്ചുള്ള എനിമകൾ (വസ്തി) സഹായിക്കുന്നു, ഇത് വഴി നാഡീസംബന്ധമായ പിരിമുറുക്കം കുറയ്ക്കാനും മനസ്സിനെ ശാന്തമാക്കാനും സാധിക്കുന്നു.

ആയുർവേദ മാനസികാരോഗ്യ പരിചരണത്തിന്റെ ഏറ്റവും സവിശേഷമായ അവസാനത്തെ നെടുംതൂൺ 'സത്വാവജയ ചികിത്സ' ആണ്. സത്വഗുണം വർദ്ധിപ്പിച്ച് മനസ്സിനെ പൂർണ്ണമായും കീഴടക്കുക എന്നാണ് ഇതിനർത്ഥം. ഇത് പ്രധാനമായും ആയുർവേദ സൈക്കോതെറാപ്പിയാണ്. അനാരോഗ്യകരമായ ചിന്തകളിൽ നിന്ന് മനസ്സിനെ പിന്തിരിപ്പിക്കുകയും, വൈകാരികമായ പ്രതിരോധശേഷി, ജീവിതത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ആഴത്തിലുള്ള ദാർശനിക ധാരണ എന്നിവയിലേക്ക് രോഗിയെ നയിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന പ്രക്രിയയാണിത്. 

ആയുർവേദ ഫിസിഷ്യൻ ഇവിടെ ഒരു അനുകമ്പയുള്ള കൗൺസിലറായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഇത് 'ആചാര രസായനം' എന്ന അനുദിന പെരുമാറ്റച്ചട്ടവുമായി സംയോജിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു, ഇത് സത്യസന്ധത, അഹിംസ, ശുചിത്വം, കാരുണ്യം എന്നിവയെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു. ശാരീരിക ശുദ്ധീകരണം, ഔഷധങ്ങൾ, ആത്മീയ ചികിത്സകൾ, മാനസിക കൗൺസിലിംഗ് എന്നിവ സംയോജിപ്പിക്കുന്നതിലൂടെ, മാനസിക രോഗങ്ങളെ സുഖപ്പെടുത്തുന്നതിനും വ്യക്തിയെ ശാന്തവും പ്രസന്നവുമായ മാനസികാരോഗ്യത്തിന്റെ അവസ്ഥയിലേക്ക് തിരികെ നയിക്കുന്നതിനും ആയുർവേദം വളരെ ഫലപ്രദവും അനുകമ്പ നിറഞ്ഞതുമായ ഒരു മാർഗ്ഗം വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു.

ഡോ.പൗസ് പൗലോസ്

(അസോസിയേറ്റ് പ്രൊഫസർ)